करौना तूर्क

 करौना (Ottoman Empire) साम्राज्याचा पराभव एक ऐतिहासिक घटना होती, ज्याने जगाच्या राजकीय आणि सांस्कृतिक दृश्यात मोठे बदल घडवून आणले. या पराभवाचे मूळ कारण, पाश्चिमात्य देशांची वाढती शक्ती, तंत्रज्ञानातील प्रगती, आणि इस्लामी साम्राज्याचा आंतरिक ऱ्हास हे होते. करौना साम्राज्याचा सुरुवात पंधराव्या शतकात झाली आणि त्याची सत्ता युरोप, आशिया आणि आफ्रिका यांवर विस्तारली होती. तरीही, अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात या साम्राज्यावर अनेक दबाव येऊ लागले. 

करौना साम्राज्याच्या पतनाची सुरुवात १६९९ मध्ये कार्लोव्हीझ कराराने झाली, ज्यात साम्राज्याने हंगेरी, ट्रान्सिल्व्हेनिया, आणि इतर युरोपियन प्रदेश गमावले. १८व्या आणि १९व्या शतकांत, साम्राज्याच्या लष्करी तंत्रज्ञानात आणि आर्थिक व्यवस्थेत सुधारणा करण्याचे अनेक प्रयत्न झाले, पण यशस्वी ठरले नाहीत. पाश्चिमात्य देशांच्या औद्योगिक क्रांतीमुळे त्यांचे सामरिक व आर्थिक सामर्थ्य वाढले, ज्याचा परिणाम करौना साम्राज्यावर विपरीत झाला.

करौना साम्राज्याच्या पराभवामध्ये प्रमुख भूमिका खेळणारे काही प्रसंग हे होते - क्रायमीयन युद्ध (१८५३-१८५६), जेथे रशियन साम्राज्याने करौना साम्राज्यावर आक्रमण केले; बाल्कन युद्धे (१८७५-१८७८ आणि १९१२-१९१३), ज्यामुळे साम्राज्याच्या शेजारील प्रदेश बंड करून स्वतंत्र झाले; आणि शेवटी पहिल्या महायुद्धातील (१९१४-१९१८) पराभव, ज्याने करौना साम्राज्याला पूर्णतः संपवले. या युद्धात करौना साम्राज्याने जर्मनीच्या बाजूने लढले, पण युद्धात होणाऱ्या सततच्या पराभवामुळे अखेरीस साम्राज्याचा तुकड्यात विभाग झाला.

पहिल्या महायुद्धानंतर, करौना साम्राज्याचे प्रदेश ब्रिटन आणि फ्रान्स यांसारख्या विजेत्या राष्ट्रांत विभागले गेले. ऑटोमन साम्राज्याच्या पतनामुळे तुर्कस्तानात राष्ट्रवादी आंदोलन वाढले, ज्यातून १९२३ मध्ये तुर्कस्तानचे आधुनिक राज्य अस्तित्वात आले.

या पराभवाने एक नवीन युगाची सुरुवात केली.