शिकंदर महान

 शिकंदर महान, ज्याला अलेक्झांडर द ग्रेट म्हणूनही ओळखले जाते, हा इतिहासातील सर्वात यशस्वी आणि प्रसिद्ध सेनापतींपैकी एक होता. त्याचा जन्म २० जुलै, इ.स.पू. ३५६ मध्ये मेसेडोनियाच्या पेला येथे झाला. त्याच्या वडिलांचे नाव फिलिप दुसरे होते, जे मेसेडोनियाचे राजा होते. त्याच्या आईचे नाव ऑलिंपियास होते, जी एक शक्तिशाली आणि महत्वाकांक्षी स्त्री होती. शिकंदराची शिक्षण गुरु अरिस्टोटल यांनी केली होती, ज्यांनी त्याला ज्ञान, तत्वज्ञान, विज्ञान, व साहित्याची उत्तम शिकवण दिली होती. 

शिकंदराचा लहानपणापासूनच सैनिकी कारकिर्दीकडे कल होता. वयाच्या अवघ्या १६ व्या वर्षी त्याने पहिला विजय मिळवला आणि आपल्या सेनापतीपदाचे धैर्य दाखवले. इ.स.पू. ३३६ मध्ये फिलिप दुसऱ्याच्या हत्येनंतर, शिकंदराने मेसेडोनियाचे राजपद स्वीकारले आणि ग्रीक शहरराज्यांचा एकत्रीकरण करण्यास सुरुवात केली. त्यानंतरच्या काळात शिकंदराने फारसी साम्राज्य जिंकण्याचे ध्येय ठेवले, जे त्यावेळी जगातील सर्वात मोठे साम्राज्य होते.

 भारतीय उपखंडात आक्रमण

शिकंदराने इ.स.पू. ३२७ मध्ये भारतावर आक्रमण केले आणि पंजाबात प्रवेश केला. त्याने त्या वेळच्या स्थानिक राजे आणि सामंतांशी युद्ध केले. त्यातील सर्वात महत्वाचे युद्ध म्हणजे पोरस याच्या सैन्याशी झालेलं युद्ध, ज्याला *हायडस्पेसचे युद्ध* म्हणतात. हे युद्ध शिकंदराने जिंकले, परंतु पोरसाच्या शौर्याने त्याला इतका प्रभावित केला की शिकंदराने त्याला पराभवानंतर पुन्हा त्याचे राज्य परत दिले. 

भारतीय उपखंडात शिकंदराची सेना थकली होती आणि ती अधिक पुढे जाऊ इच्छित नव्हती. त्याचा सामना सततच्या लढायांनी आणि विषम हवामानामुळे झाला होता. यामुळे त्याच्या सैन्याने त्याला गंगेच्या पार पुढे न जाण्याची विनंती केली. या परिस्थितीमुळे शिकंदराला त्याची मोहिम थांबवावी लागली आणि तो आपल्या विजयाची योजना पुढे न करता मेसेडोनियाच्या दिशेने परत निघाला.

परतीचा प्रवास आणि मुत्यू

शिकंदराचा परतीचा प्रवास अत्यंत कठीण होता. इ.स.पू. ३२४ मध्ये परत येताना, शिकंदराच्या सैन्याने मुख्यतः मकरानच्या वाळवंटातून प्रवास केला, जिथे त्याला मोठ्या प्रमाणात हानी सहन करावी लागली. या प्रवासात पाण्याची कमतरता, उष्णता आणि उपासमारीमुळे हजारो सैनिक मरण पावले. त्याचप्रमाणे, त्याचा शेवटचा काही काळ अत्यंत तणावपूर्ण आणि थकवा आणणारा होता.

इ.स.पू. ३२३ मध्ये, बाबेलोन येथे शिकंदर आजारी पडला. काही स्रोतातील माहितीनुसार, त्याला मलेरिया, टायफॉईड किंवा इतर कोणत्यातरी आजाराने ग्रासले होते. त्याचे शरीर आणि मन थकले होते, ज्याचा परिणाम त्याच्या आरोग्यावर झाला. बाबेलोन येथे १० जून, इ.स.पू. ३२३ रोजी वयाच्या अवघ्या ३२व्या वर्षी शिकंदराचा मुत्यू झाला. 

शिकंदराच्या मुत्यूने जगभरात मोठा धक्का बसला. त्याच्या मुत्यूची नेमकी कारणे आजही चर्चेत आहेत. काहींच्या मते त्याला विषप्रयोग करण्यात आला होता, तर काहींच्या मते तो अचानक आजाराने मरण पावला. त्याच्या मुत्यूचे गूढ आजही इतिहासकारांच्या संशोधनाचा विषय आहे.

शिकंदराच्या मुत्यूचे परिणाम

शिकंदराच्या मुत्यूने त्याच्या विशाल साम्राज्याचा शेवट झाला. त्याने उत्तराधिकारी म्हणून स्पष्टपणे कोणालाही नियुक्त केले नव्हते. त्यामुळे त्याच्या मुत्यूनंतर त्याच्या जनरालांमध्ये सत्ता संघर्ष सुरू झाला. अखेरीस त्याचे साम्राज्य विभक्त झाले आणि त्याचे जनरल्स, ज्यांना *डायडोची* म्हणतात, त्यांनी ते भागांमध्ये वाटून घेतले.

शिकंदराच्या कारकिर्दीचा जगावर मोठा प्रभाव होता. त्याने पूर्व आणि पश्चिम या दोन भिन्न संस्कृतींना एकत्र आणले. त्याच्या मोहिमेमुळे ग्रीक संस्कृतीचा प्रसार झाला, ज्यामुळे पुढे *हेलेनिस्टिक कालखंड* निर्माण झाला. त्याच्या मुत्यूने त्याचे साम्राज्य संपले असले तरी त्याच्या विजयांनी आणि युद्धकलेने इतिहासाला एक नवीन दिशा दिली.