blackfaceofarticles: जय देवी सरस्वती — ज्ञानरूपिणी वाणीची जननी

जय देवी सरस्वती — ज्ञानरूपिणी वाणीची जननी

प्रस्तावना:
प्रणाम त्या सरस्वती मातेला, जिच्या करकमलात वीणा, पुस्तक आणि माळ आहे. जिच्या कृपेने मनुष्य अज्ञानातून ज्ञानाच्या प्रकाशाकडे प्रवास करतो. जिच्या वंदनेशिवाय कोणतीही साधना, कोणतेही शिक्षण, कोणतेही विचार यशस्वी होत नाहीत.

(१)
जय देवी जय देवी जय सरस्वती माता,
ज्ञानदीप तू प्रखर, बुद्धीची तूच भ्राता।
श्वेत वस्त्रांनी शोभते, कमलासनावर बसलेली,
वीणेचे स्वर गाजवित, सृष्टीला प्रबुद्ध करणारी।

वाणीच्या नादात दडले आहे तुझे सौंदर्य,
प्रत्येक अक्षरातून झिरपते तुझेच ईश्वरत्व।
मूकांना तू वाणी देतेस, मूढांना तू ज्ञान,
मनाचा अंधकार नाहीसा करतेस तू महान।

(२)
तूच विद्या, तूच कला, तूच विज्ञानाची देवी,
तुझ्यावाचून शास्त्रही निरर्थक, कविताही रूक्ष ठवी।
तूच प्रेरणा कविलास, तूच स्वर संगीतकारास,
तूच बळ अभ्यासकास, तूच तेज ज्ञानी मानवास।

बालक जेव्हा प्रथम ‘अ’ उच्चारतो,
तेव्हाच तुझा आशीर्वाद तो अनुभवतो।
तू असतेस शाळेतल्या घंटेत,
विद्यार्थ्यांच्या नजरेत, शिक्षकांच्या निष्ठेत।

(३)
तुझ्या करकमलातली वीणा — नादब्रह्माची प्रतिमा,
जिच्या प्रत्येक तारेत स्पंदते ज्ञानाची गरिमा।
तू वाजवितेस जेव्हा ती,
तेव्हा ब्रह्मांडात वाजते प्रबोधनाची तीरी।

एक हातात पुस्तक, दुसऱ्या हातात माळ,
ज्ञान आणि साधना दोन्ही तुझ्या रूपात बाल।
तूच बुद्धीची प्रेरणा, तूच विचारांची मूळ,
तू नसतीस तर मानव झाला असता बंधनात भूल।

(४)
तू श्वेतवर्णा, शुद्धतेची प्रतीक,
तू शांत, स्नेहमयी, शाश्वत अनोखी रीत।
कमलासनावर बसलेली, नितांत प्रसन्न मुखी,
तुझ्या दर्शनाने हृदयात उमलते नवे सुखी।

हंस तुझा वाहन, पवित्रतेचा दूत,
तो सांगतो विवेक — काय सत्य, काय मिथ्य, हा सूत्र।
तू शिकवतेस विवेकाची ओळख,
तुझ्या वंदनेतून मिळते आत्मज्ञानाची चळवळ अखंड।

(५)
ऋषींनी तुझे स्तोत्र गायलं, वेदांनी तुझे वर्णन केलं,
महर्षी वाल्मीकी, व्यास यांनी तुझं ध्यान केलं।
तुझ्याच कृपेने जन्मली वेदवाणी, उपनिषदांचा गूढ अर्थ,
तुझ्याच तेजाने उलगडलं ब्रह्मज्ञानाचं अर्थ।

तू आहेस त्रिकालज्ञा — भूत, वर्तमान, भविष्य जाणणारी,
तुझी शक्ती आहे अनंत, वाणी अमृतधारा ओघवती।
तू देईस बुद्धी अर्जुनाला, विवेक जनकाला,
तू प्रेरणा गार्गीला, तू तेज लोपामुद्रेला।

(६)
सरस्वती पूजनाचा तो दिवस, वसंत पंचमी,
जेव्हा वारा फुलांनी सुगंधी, आकाश सोनसळी।
विद्यार्थी करतात तुझी आराधना,
लेखक, वाचक, कलाकार गातात तुझी साधना।

मंदिरात वाजते घंटा, फुलांनी सजले वेदी,
तुझ्या मूर्तीसमोर ठेवली पुस्तके, लेखणी, वेदी।
तुझ्या चरणी नमित होतं संपूर्ण विश्व,
कारण तूच देत आहेस विचाराला दिशा विशद।

(७)
जय जय वीणापाणी, जय जय वागीश्वरी,
जय जय भारती माता, शुभ्र वाणींची अधिष्ठात्री।
तू कृपेचा सागर, तू करुणेचा झरा,
तू दे बुद्धीचे सामर्थ्य, सत्याचा उजेड सारा।

तूच ‘ओंकारा’तील नाद, तूच मंत्रातील भाव,
तूच गीतातील लय, तूच ज्ञानातील ठाव।
तुझ्याविना जग होईल निःशब्द, अंध,
तुझ्याविना मनुष्य हरवेल मार्ग अनंत।

(८)
माते, आम्हा विद्यार्थ्यांना दे अभ्यासाची साधना,
मनात ठेव विवेक, वाणी दे माधुर्यपूर्ण भावना।
कधी गर्व न होवो, न होवो अहंकाराचा उदय,
सत्य, संयम, साधनेत राहो आमचा विजय।

लेखकास दे शब्द, कवीला दे प्रेरणा,
गायकाला दे स्वर, चित्रकाराला दे चेतना।
शास्त्रज्ञास दे विचार, संतास दे ध्यान,
तुझ्या कृपेने फुलेल प्रत्येकाचे जीवनदान।

(९)
तू आहेस अवघ्या भारतीय संस्कृतीचा आत्मा,
तुझ्याच नावानं चालतं शिक्षणाचं महात्मा।
गुरुकुलात जेव्हा शिष्य शिकतात प्रणिपात,
तेव्हा तुझ्याच नावानं घेतात ज्ञानाचा आरंभात।

विश्वामध्ये अनेक देवता पूजल्या जातात,
पण ज्ञानाची देवता तूच एकमेव वंद्य मात।
तू शिकवतेस विचार, तू वाढवतेस करुणा,
तुझ्या छायेत वाढतो मानवतेचा पूजाघर सना।

(१०)
वीणा झंकारते तेव्हा सृष्टी थरथरते,
अविद्येचा अंधार त्वरित नाहीसा होतो।
तू देत आहेस प्रत्येकाला एक दीप —
बुद्धीचा, विचाराचा, सत्याचा।

जेव्हा बालक शिकतो पहिला अक्षर,
तेव्हा तूच त्याच्या ओठांवर फुलतेस।
जेव्हा गुरु शिकवतो शिष्याला,
तेव्हा तूच त्या संवादात गातेस।

(११)
तूच सर्जनाची मूळ प्रेरणा,
विचार, कला, विज्ञानाची दिव्य रचना।
तुझ्याच कृपेने निर्माण झालं जगाचं सौंदर्य,
तुझ्याच नावानं लिहिलं गेलं मानवाचं वैभवगौरव।

अशा त्या मातेला आमचा प्रणाम,
जिच्याशिवाय नाही ज्ञानाचा अभिराम।
जय जय सरस्वती माता, तूच आमची ओळख,
तुझ्याविना नाही जीवनाची चाल, नाही दिशेची राख।

(१२)
माते, तुझ्या कृपेने उजळो आमचा देश,
ज्ञानाचा दीप पेटो प्रत्येकाच्या श्वासात शेष।
शिक्षण फुले, विवेक वाढो, अंधश्रद्धा नाहीशी होवो,
मानवतेच्या वाटेवर तुझ्या प्रेरणेने जग चालो।

तूच राष्ट्राची संस्कृती, तूच जनतेचा आत्मा,
तू दे देशाला विचार, संस्कार, आणि धर्मात्मा।
जय सरस्वती माता, शुभ्र वाणीची अधिष्ठात्री,
तूच विश्वाची शिक्षिका, अनंत कृपेची दात्री।

समारोप:
माते, तुझ्या चरणी आमचा कोटि-कोटि नमस्कार।
तू दे आम्हाला बुद्धी, विवेक, आणि शुद्ध विचार।
अविद्येचा अंधकार नाहीसा होवो सर्वत्र,
ज्ञानाचा सूर्य उगवो तुझ्या कृपेने सर्वत्र।

जय सरस्वती माता, वीणापाणी शारदे,
तुझ्या कृपेने सजो आमचे सर्व मार्ग, सर्व व्रते।
वाणी शुद्ध होवो, विचार पवित्र होवो,
जीवन अर्थपूर्ण होवो, मानवतेचा दीप उजळो॥

(शेवटचा चरण – भक्तीपूर्ण समर्पण):
शुभ्र वस्त्रे, शुभ्र हृदय, शुभ्र विचारांचा संग,
तुझ्याविना नाही अस्तित्व, तुझ्याविना नाही रंग।
जय सरस्वती माता, कर कृपा अमर्याद,
ज्ञानाचा दीप जळू दे, अखंड तुझा प्रसाद॥

हे गीत सरस्वती देवीच्या पूजनासाठी, वसंत पंचमीसाठी, शालेय वा सांस्कृतिक कार्यक्रमात पठणासाठी योग्य आहे. यात तिच्या ज्ञान, शांती, आणि मानवतेवरील प्रभावाचे पूर्ण भक्तिपूर्ण वर्णन आहे.

🎵 भजन – “जय सरस्वती माता, ज्ञानदीप प्रज्वलिता”

(लय: मध्यम – 8 मात्रांचा ताल)

(ध्रुवपद)
जय सरस्वती माता, ज्ञानदीप प्रज्वलिता,
वीणावादिनी शारदे, वाणी तू मधुरमृदुता॥
जय सरस्वती माता…

(अंतरा १)
श्वेत वस्त्रात वसते, कमलासनावर,
तुझ्या दर्शनाने उमलते जीवनभर।
शांत मुख, शुभ्र हास्य, तेजामृत धारा,
अज्ञान हरते, तू ज्ञानप्रकाश सारा॥

(ध्रुवपद पुनरावृत्ती)
जय सरस्वती माता, ज्ञानदीप प्रज्वलिता…

(अंतरा २)
वीणेचे नाद झंकारती, ब्रह्मांडात सूर,
तूच कवितेची प्ररेणा, तूच संगीतपूर।
शब्दांतील माधुर्य, विचारांची दिशा,
तूच दाखविस मानवाला सत्याची निशा॥